خبر دادن جزمى به چيزى از راه علوم ياد شده و مانند آن و مترتب ساختن آثار بر آن ، جايز نخواهد بود ؛ زيرا اشتباه و خطا در اين علوم زياد است . بنابر اين ، چنانچه فردى از اين راهها به دزدى يا فسق كسى پى ببرد ، نمىتواند آثار دزدى يا فسق را بر آن مترتب كند . در روايات متعدد از مراجعه به كسانى كه مدّعى علم غيب‌اند ، مانند كاهنان و رمالان و نيز تصديق آنان ، نهى شده است . 6 تكليف انسان در ارتباط با ديگران ، دائر مدار علمى است كه از راههاى عادى كه شرع مقدس آنها را ملاك و ميزان قرار داده است ، به دست مىآيد نه از راههاى غير عادى كه شرع آنها را ملاك قرار نداده است ( - - ) علوم غريبه ) . 7 علم فقه - - ) فقه علم فلسفه - - ) فلسفه ؛ علم علم قاضى علم قاضى : علم حاصل براى قاضى در موضوع قضايى . از آن در باب قضاء سخن گفته‌اند . در شرع مقدس براى اثبات دعوا و نيز جرم نزد قاضى ، راههايى همچون بيّنه ( - - ) بيّنه ) ، اقرار ( - - ) اقرار ) و قسم ( - - ) قسم ) معتبر دانسته شده است . آيا علم قاضى نيز از جمله اين راهها است يا نه ؟ مسئله محل اختلاف است . مشهور علم قاضى را مطلقا معتبر دانسته‌اند . بنابر اين ، قاضى مىتواند به علم خود عمل و بر اساس آن حكم صادر كند ؛ خواه موضوع قضاوت ، حق اللَّه باشد ( - - ) حق اللَّه ) يا حق الناس ( - - ) حق الناس ) . بر اين قول ادعاى اجماع شده است ؛ ليكن از برخى قدما عدم اعتبار علم قاضى و در نتيجه ، عدم جواز حكم براى قاضى بر اساس علم خود نقل شده است . از برخى نيز جواز آن تنها در حق الناس و از بعضى ديگر عكس آن نقل شده است . 1 ( - - ) قضاوت )

--> ( 1 ) . انعام / 73 ؛ توبه / 94 ؛ سجده / 6 * ( 2 ) . يونس / 20 ؛ نمل / 65 * ( 3 ) . الكافى ( كلينى ) 1 / 261 - 262 * ( 4 ) . جن / 26 - 27 * ( 5 ) . الكافى ( كلينى ) 1 / 260 - 261 * ( 6 ) . جواهرالكلام 22 / 108 ؛ ينابيع الاحكام 2 / 328 - 329 ؛ انوار الفقاهة ( التجارة ) / 196 و 344 - 345 * ( 7 ) . انوار الفقاهة ( الحدود و التعزيرات ) / 467 .